Anthonie van Dale (1638 – 1708) #verlichting

Anthonie van Dale (1638 – 1708)
Anthonie van Dale was een vooraanstaand medicus en enthousiast wetenschapper in het Haarlem van het einde van de zeventiende eeuw. Hij betoonde zich een vurig tegenstander van kwakzalverij en allerlei andere soorten bijgeloof zoals blijkt uit zijn in 1683 verschenen ‘De oraculis veterum ethnicorum dissertationes’ (verhandeling over oude heidense orakelen).

Bron: Jonathan I. Israel, Radicale Verlichting

Tot de leeftijd van 30 was hij koopman. Vervolgens studeerde hij medicijnen, behaalde zijn doctorsgraad, en werd arts. Tegelijkertijd studeerde hij klassieke talen en werd een belangrijke Latijns geleerde. Als arts in het burgerlijk liefdadigheids ziekenhuis in Haarlem kreeg hij veel erkenning voor zijn onbaatzuchtige diensten. Hij was altijd vrolijk en gemoedelijk en vertelde graag anekdotes over de bestrijding van bijgeloof.

Olympe de Gouges Vrouwenrechten

De Gouges, born Marie Gouze, Olympe de Gouges (eigentlich Marie Gouze; * 7. Mai 1748 in Montauban; † 3. November 1793 in Paris) war eine Revolutionärin, Frauenrechtlerin, Schriftstellerin und Autorin von Theaterstücken im Zeitalter der Aufklärung. Sie ist die Verfasserin der Erklärung der Rechte der Frau und Bürgerin von 1791.

1 nov 1755 Aardbeving Lissabon, #Verlichting

De aardbeving in Lissabon was aanleiding voor een jarenlange strijd over de voorzienigheid van God en de toevallige werking van de natuurkrachten. Kant, Rousseau, Cervallas en Voltaire schreven pamfletten over hun standpunten. De aardbeving sloeg toe op zaterdagmorgen 1 november, Allerheiligen, in Portugal. De kerken zaten vol met gelovigen. Omdat veel kerkgewelven instortten was het dodental onder de kerkgangers bijzonder hoog. En juist dat konden velen niet rijmen met hun godsdienstige overtuigingen.

Zie https://pieterserrien.be/2015/11/01/260-jaar-geleden-aardbeving-lissabon-1-november-1755/

Herman Boerhave

Herman(us) Boerhaave (Voorhout, 31 december 1668 – Leiden, 23 september 1738) was een Nederlands arts, anatoom, botanicus, scheikundige en onderzoeker. Hij was hoogleraar en bekleedde een tijdlang drie van de vijf leerstoelen van de medische faculteit.

Hij was rector magnificus was van de Universiteit van Leiden en directeur van de Hortus botanicus Leiden. Hij stond bekend als begenadigd docent en was een van de bekendste mannen van Europa, wiens faam zelfs tot in China was doorgedrongen. Boerhaaves motto was Simplex sigillum veri – Eenvoud is het kenmerk van het ware. #verlichting

Justus Henning Böhmer #Aufklärung

Justus Henning Böhmer (January 29, 1674 in Hanover – August 23, 1749 in Halle) was an outstanding German jurist, ecclesiastical jurist, Professor of the University of Halle and also Geheimer Rat, count palatine and chancellor of the Duchy of Magdeburg. Affected by the ideas of the Age of Enlightenment he represented an increasing critical and scientific development instead of a religious fundamentalism. Böhmers conception was predominant in the common Protestantism church law of the 18th century and was basis for further reforms to date.

Auf zivilrechtlichem Gebiet hat er das Werk Stryks im Sinne des usus modernus pandectarum fortgesetzt und damit wesentlich zur Entwicklung des gemeinen Rechtes in Deutschland beigetragen.

bron:Wikipedia; Deutsche Biographie;

Johann Samuel König #verlichting #enlightenment

Johann Samuel König (Büdingen, 31 juli 1712 – Huis Zuylenstein, Leersum, 21 augustus 1757) was een Duits/Zwitserse wiskundige. König is voornamelijk bekend door zijn stelling over de kinetische energie van een vrij bewegend voorwerp en over het impulsmoment van een vrij bewegend voorwerp.

1744 wurde er für zehn Jahre aus Bern verbannt, da er eine liberale politische Petition unterzeichnet hatte. Einen Ruf nach Russland schlug er 1745 aus und wurde stattdessen Professor für Philosophie und ab 1747 für Mathematik an der Universität Frjentsjer (Franeker). Außerdem wurde er 1748 Rat und Bibliothekar des Erbstatthalters der Niederlande Wilhelm von Oranien und 1749 Professor an der Kriegsakademie in Den Haag. 1749 wurde er auf Vermittlung von Maupertuis in die Berliner Akademie aufgenommen. Er starb an Herzversagen („Wassersucht“).

Friedrich Wilhelm Stosch #Verlichting, #Enlightenment, #Aufklärung

grab of F.W.Stosch

Friedrich Wilhelm Stosch (* 25. Dezember 1648 in Kleve; † 20. August 1704 in Berlin, Epitaph in der Parochialkirche (Berlin))

Jetzt konnte er sich eigenen Studien widmen, dem Studium der Wahrheit und der Tugend, wie er sich ausdrückte. Als Folge seiner Studien veröffentlichte er anonym im Jahre 1692 das Buch Concordia Rationis et Fidei (Die Übereinstimmung der Vernunft und des Glaubens).

Dieses Buch erregte in den Kreisen der evangelischen Geistlichkeit ein großes Aufsehen. Stosch hatte in diesem Buch sich auf den Substanzbegriff von Spinoza bezogen, die Herkunft der Seele auf eine materialistische Erklärung zurückgeführt und die Willensfreiheit mit dem Determinismus identifiziert. Die christliche Religion galt für ihn als eine Erscheinung der Naturgesetze, womit er zur deutschen Frühaufklärung gerechnet werden kann. Das Buch wurde noch im Jahre 1693 auf den Verbotsindex gestellt.

 

He could devote himself to his own studies, the study of truth and virtue, as he put it. As a result of his studies, he published anonymously in 1692 the book Concordia Rationis et Fidei (The Consistency of Reason and Faith).

This book caused a great sensation in the circles of the Protestant clergy. In this book, Stosch had referred to Spinoza’s concept of substance, reduced the origin of the soul to a materialistic explanation, and identified free-will with determinism. The Christian religion was for him as a phenomenon of the laws of nature, with which he can be counted to the German early Enlightenment.

The book was put on the prohibition index in 1693

Na zijn ontslag kon hij zich wijden aan zijn eigen studies, de studie van waarheid en deugd, zoals hij het uitdrukte. Naar aanleiding van zijn studies publiceerde hij anoniem in 1692 het boek Concordia Rationis et Fidei (De consistentie van rede en geloof).Dit boek veroorzaakte grote ophef in kringen van de protestantse geestelijkheid. In dit boek had Stosch verwezen naar Spinoza’s concept van substantie, de oorsprong van de ziel gereduceerd met een materialistische verklaring en de vrije wil met determinisme geïdentificeerd. De christelijke religie was voor hem een beschrijving van natuurwetten, waarmee hij tot de Duitse vroege Aufklärung kan worden gerekend.Het boek werd in 1693 op de Index gezet

 

Immage File source: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Parochial_kirche_berlin.jpg

(de) Grabmal des Friedrich Wilhelm von Stosch (+1704) – https://www.europeana.eu/portal/record/2064137/Museu_ProvidedCHO_Bildarchiv_Foto_Marburg_obj20497671.html. Bildarchiv Foto Marburg – http://www.bildindex.de/dokumente/html/obj20497671. In Copyright – http://rightsstatements.org/vocab/InC/1.0/

Dorothea Schlözer #Verlichting #Enlightenment #Aufklaerung

Dorothea Schlözer, Freifrau Dorothea von Rodde-Schlözer (* 18. August 1770 in Göttingen; † 12. Juli 1825 in Avignon, Frankreich) war eine deutsche Philosophin und Salonnière. Sie zählt zu der als „Universitätsmamsellen“ bekannten Gruppe Göttinger Gelehrtentöchter des 18. Jahrhunderts.

Dorothea von Rodde-Schlözer (née Schlözer; 18 August 1770 – 12 July 1825) was a German scholar and the first woman to receive a doctor of philosophy degree in Germany. She was one of the so-called Universitätsmamsellen, a group of five academically active women during the 18th and 19th centuries, daughters of academics at Göttingen University, alongside Meta Forkel-Liebeskind, Therese Huber, Philippine Engelhard, and Caroline Schelling.

Petrus de Wacker van Zon

voorplaat van het tijdschrift Janus

Petrus de Wacker van Zon (Amsterdam, 9 augustus 1758 – Den Haag, 8 december 1818) was jurist en secretaris van de Hoge Raad van Adel. #verlichting .

Hij is waarschijnlijk de auteur van stukken in het geruchtmakende politiek-literair tijdschrift Janus.
https://www.dbnl.org/tekst/wiss007heet01_01/wiss007heet01_01_0001.php

Janus week volgens zijn biograaf Pieter van Wissing van andere periodieken af omdat het niet voor één partij koos, maar zowel Oranjegezinden als patriotten op de korrel nam. Of hun middelen zo goed gekozen zijn is de vraag. De auteurs vonden het prachtig om zo verhuld en cryptisch mogelijk te schrijven dat het zelfs voor een tijdgenoot moeilijk te volgen was. Wie werd bijvoorbeeld bedoeld met Anatomicus',Jan Eerlijk’ of Ruige Keet'? En wat hadden de journalisten op het oog metKalvenstein’ of met `de Groene Mieren’? Van Wissing heeft veel van die versluierde namen kunnen thuisbrengen.
https://www.nrc.nl/nieuws/2004/02/27/alle-patriotten-het-land-uit-7675726-a64436