De snoep raakt op

Ik tel mijn jaren
en ontdek dat ik minder
tijd heb om te leven
dan de tijd die ik al geleefd heb.
Ik ben net als een kind dat een doos snoep gewonnen heeft
eerst eet het er lekker van, maar
als het beseft hoe weinig snoep er over is
gaat het er pas echt van genieten.
Ik heb geen tijd meer voor eindeloze vergaderingen over
stauten en regels en procedures , in de wetenschap
dat er niets mee gedaan wordt.
Ik heb geen geduld meer met dwazen, die
wel de leeftijd hebben maar niet tot volwassenheid
zijn gekomen.
Mijn tijd is te kort.
Ik wil de essentie.
mijn geest heeft haast.
Ik heb niet zoveel snoep meer
in mijn trommeltje.
Ik wil omgaan met echte mensen
die kunnen lachen om hun eigen dwasheid
die niet opgeblazen geworden zijn door hun prestaties
en die verantwoordelijkheid nemen voor hun daden.
Zo wordt de menselijke waardigheid verdedigd
en leven we eerlijk. Ik
wil me omringen met mensen die weten
hoe de harten van mensen te raken
die geslagen zijn door het leven, die daardoor gegroeid zijn
en de ziel zacht kunnen raken.
Ja, ik heb haast.
Ik heb haast om te leven met een diepte,
die alleen volwassenheid kan geven. Ik wil niet
iets verspillen van de snoepjes die nog over zijn.
Ik weet zeker dat ze heerlijk zullen smaken, beter nog
dan wat ik al gehad heb,
Mijn doel is het eind voldaan te bereiken
in vrede met mijn geliefden en mijn geweten.
Wij hebben twee levens,
en het tweede leven begint als je er achter komt
dat je slechts een leven hebt.

Van een onbekende dichter

https://daily.stillweb.org/tds1611/

Anthonie van Dale (1638 – 1708) #verlichting

Anthonie van Dale (1638 – 1708)
Anthonie van Dale was een vooraanstaand medicus en enthousiast wetenschapper in het Haarlem van het einde van de zeventiende eeuw. Hij betoonde zich een vurig tegenstander van kwakzalverij en allerlei andere soorten bijgeloof zoals blijkt uit zijn in 1683 verschenen ‘De oraculis veterum ethnicorum dissertationes’ (verhandeling over oude heidense orakelen).

Bron: Jonathan I. Israel, Radicale Verlichting

Tot de leeftijd van 30 was hij koopman. Vervolgens studeerde hij medicijnen, behaalde zijn doctorsgraad, en werd arts. Tegelijkertijd studeerde hij klassieke talen en werd een belangrijke Latijns geleerde. Als arts in het burgerlijk liefdadigheids ziekenhuis in Haarlem kreeg hij veel erkenning voor zijn onbaatzuchtige diensten. Hij was altijd vrolijk en gemoedelijk en vertelde graag anekdotes over de bestrijding van bijgeloof.

Olympe de Gouges Vrouwenrechten

De Gouges, born Marie Gouze, Olympe de Gouges (eigentlich Marie Gouze; * 7. Mai 1748 in Montauban; † 3. November 1793 in Paris) war eine Revolutionärin, Frauenrechtlerin, Schriftstellerin und Autorin von Theaterstücken im Zeitalter der Aufklärung. Sie ist die Verfasserin der Erklärung der Rechte der Frau und Bürgerin von 1791.

1 nov 1755 Aardbeving Lissabon, #Verlichting

De aardbeving in Lissabon was aanleiding voor een jarenlange strijd over de voorzienigheid van God en de toevallige werking van de natuurkrachten. Kant, Rousseau, Cervallas en Voltaire schreven pamfletten over hun standpunten. De aardbeving sloeg toe op zaterdagmorgen 1 november, Allerheiligen, in Portugal. De kerken zaten vol met gelovigen. Omdat veel kerkgewelven instortten was het dodental onder de kerkgangers bijzonder hoog. En juist dat konden velen niet rijmen met hun godsdienstige overtuigingen.

Zie https://pieterserrien.be/2015/11/01/260-jaar-geleden-aardbeving-lissabon-1-november-1755/

Herman Boerhave

Herman(us) Boerhaave (Voorhout, 31 december 1668 – Leiden, 23 september 1738) was een Nederlands arts, anatoom, botanicus, scheikundige en onderzoeker. Hij was hoogleraar en bekleedde een tijdlang drie van de vijf leerstoelen van de medische faculteit.

Hij was rector magnificus was van de Universiteit van Leiden en directeur van de Hortus botanicus Leiden. Hij stond bekend als begenadigd docent en was een van de bekendste mannen van Europa, wiens faam zelfs tot in China was doorgedrongen. Boerhaaves motto was Simplex sigillum veri – Eenvoud is het kenmerk van het ware. #verlichting

Jacob Gottfried Haafner

Jakob HaafnerJacob Gottfried Haafner (Halle, 13 mei 1754 – Amsterdam, 4 september 1809) was een Duits-Nederlands schrijver van reisverslagen. Haafner schreef over zijn leven en reizen in Zuid-Afrika, Voor-Indië en Ceylon vijf reisverhalen. Hij had een afschuw van westers kolonialisme, de zending en slavernij. #verlichting

Frederik van Leenhof Middelburg, 1 september 1647 – Zwolle, 13 oktober 1715 #verlichting


Frederik van Leenhof was een Zwolse dominee, die uit zijn ambt werd ontzet nadat hij in 1703 spinozistische ideeën had verkondigd in een publicatie;

Frederik van Leenhof (Middelburg, 1 september 1647 – Zwolle, 13 oktober 1715)was ook  filosoof die een internationale controverse veroorzaakte door zijn spinozistische werk “Hemel op aarde” 

Although discharged honourably from his pastoral position in 1710, and excommunicated disgracefully in 1712, Leenhof’s ideas spread far and wide. Heaven on Earth was translated in many languages and spread all across Europe, via Germany along the Baltic Sea cities into the Baltic states, Italy, Spain and Portugal
https://en.wikipedia.org/wiki/Frederik_van_Leenhof

https://nl.wikipedia.org/wiki/Frederik_van_Leenhof

Alexander Nikolayevich Radishchev #Verlichting

Radishchev
Alexander Nikolayevich Radishchev (Russian: Алекса́ндр Никола́евич Ради́щев; 31 August 1749 – 24 September 1802) was a Russian author and social critic who was arrested and exiled under Catherine the Great. He brought the tradition of radicalism in Russian literature to prominence with his 1790 novel Journey from St. Petersburg to Moscow. His depiction of socio-economic conditions in Russia resulted in his exile to Siberia until 1797.

In 1789 richtte Radisjtsjev in zijn woning te Sint-Petersburg een kleine drukpers in, waarop hij in 1790 650 exemplaren van zijn boek “Reis van Petersburg naar Moskou” drukte. Aanvankelijk had het boek de goedkeuring van de censor gekregen, maar vlak voor het drukken had hij er nog allerlei opruiende passages aan toegevoegd. Toen keizerin Catharina de Grote het boek te lezen kreeg, kende haar woede geen grenzen: volgens haar werd er de Franse pest in uitgezaaid, het zaad van de Franse Revolutie. Onder de dekmantel van een reisbeschrijving hangt Radisjtsjev een somber beeld op van het toenmalige Rusland. Op elke reishalte tussen Petersburg en Moskou stuit hij op wantoestanden en onrechtvaardigheden. In een droombeeld wordt de prachtige façade van Catharina’s Rusland naar beneden gehaald. Reisbelevenissen worden afgewisseld door theoretische beschouwingen, persoonlijke gevoelens en toekomstbeschouwingen. De Reis kan worden beschouwd als de eerste poging om in Rusland een realistische roman te schrijven.

Alhoewel de Reis anoniem was uitgegeven, kwam Catharina de Grote er al snel achter wie de auteur was. Radisjtsjev werd gearresteerd, ondervraagd en veroordeeld tot de doodstraf. Bij wijze van gratie werd die omgezet naar tien jaar verbanning naar Siberië.

As a true student of the Enlightenment, Radischev held views that favored the freedom of the individual, Humanism, and patriotism. These values are best summed up by “equality of all classes before the law, abolition of the Table of Ranks, trial by jury, religious toleration, freedom of the press, emancipation of manorial serfs, habeas corpus, and freedom of trade”. Upon his return from Leipzig in 1771, Radischev saw with fresh eyes the stark contrast between life under liberal Western states like England and Switzerland and that under Russia’s autocracy.

Eise Eisinga #Verlichting #Enlightenment

File source: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Willem_Bartel_van_der_Kooi_-_Eise_Eisinga.jpg

Eise Jelteszn Eisinga (Dronrijp, 21 februari 1744 – Franeker, 27 augustus 1828) was een Nederlands amateur-astronoom, patriot en vertegenwoordiger van De #Verlichting in Nederland. Hij bouwde zelf een planetarium, dat  het oudste, nog werkende planetarium ter wereld is.

In 1787 raakte hij als patriot in conflict met de prinsgezinde, plaatselijke schutterij en de provinciale autoriteiten. De gemoederen liepen hoog op, toen de stad als toevluchtoord diende voor een tiental coupplegers onder leiding van Court Lambertus van Beyma. Toen Franeker werd opgegeven vluchtten veel patriotten naar Amsterdam. Eisinga vluchtte de andere kant uit, naar Duitsland. Hij vestigde zich als wolkammer te Visvliet, nadat hij te horen had gekregen dat zijn echtgenote was overleden en zijn huis verbeurd was verklaard. Nadat hij in 1791 toch nog werd uitgeleverd, is hij tot vijf jaar verbanning uit Friesland veroordeeld. Eisinga keerde terug naar Visvliet en trad daar opnieuw in het huwelijk.

Eise Eisinga wurde ein berühmter Bürger von Franeker. Er erhielt einige Ehrenämter, wie Mitglied des Magistrats und Aufseher der Bürgerwehr. Zu der Zeit konnte die Politik grob gesagt in zwei Lager aufgeteilt werden, und zwar die Patrioten und die Fürstentreuen. Im Jahre 1787 geriet Eisinga, der Patriot war, in einen ernsten Konflikt mit einigen fürstentreuen Führungspersonen der Franeker Bürgerwehr. Der Konflikt eskalierte dermaßen, daß er mit Gefangenschaft bedroht wurde und gezwungen war, ohne Frau und Kinder das Land zu verlassen.

Er blieb einige Jahre in Deutschland, wo ihn auch die Nachricht erreichte, daß seine Frau gestorben war und er sein Haus in Franeker verloren hatte. So sehr ihn auch die Trauer um den Tod seiner Frau und die Unsicherheit über das Los seiner Kinder verzehrten, Eisinga hatte noch nicht den Mut, nach Franeker zurückzukehren. Nach einigen Jahren wagte er sich wieder in die Niederlande, fand Franeker aber noch immer zu gefährlich. Er bekam Arbeit als Wollkämmer in Visvliet, einem kleinen Ort an der Grenze zwischen Groningen und Friesland. Nach einiger Zeit wurde er jedoch gefangengenommen und vom Leeuwarder Gerichtshof zu fünf Jahren Verbannung aus Friesland verurteilt. Er wohnte bis 1795 in Visvliet und heiratete dort Trijntje Sikkema.

Neben allen Schwierigkeiten, die er zu überwinden hatte, sorgte sich Eise Eisinga die ganze Zeit um sein Planetarium. Existierte es noch? Seine Freude war dann auch groß, als er mit seiner zweiten Frau nach Franeker zurückkehrte und das Planetarium in redlichem Zustand vorfand. Nach einigen Schmier- und Reparaturarbeiten funktionierte das Planetarium wieder ordentlich. Eisinga wurde wieder Wollkämmer und ein angesehener Bürger von Franeker. Er erhielt wiederum Ehrenämter, wie das des Hochschulverwalters und Provinzialverwalters und ihm wurde sogar der Ritterorden verliehen.

Sein Planetarium wurde immer berühmter. König Wilhelm der Erste, der es im Jahre 1818 besichtigte, kaufte das Planetarium für den Staat zu einem Betrag von f 10.000,-. Zehn Jahre später, im Jahre 1828, starb Eise Eisinga im Alter von 84 Jahren.  [https://web.archive.org/web/20100725105121/http://friesland.org/r/eise_eisinga.html]

 

Elizabeth Montagu

mme MontaguElizabeth Montagu (geboren Robinson, York, 2 oktober 1720 – Londen, 25 augustus 1800) was een Engels sociaal hervormster, mecenas, schrijfster en zakenvrouw. Montagu was de oprichter van de Blue Stockings Society. Bekende deelnemers die te enigertijd in verschillende samenstellingen de salons bezochten waren onder andere Edmund Burke, David Garrick, Samuel Johnson, Ada Lovelace, Elizabeth Vesey, Joshua Reynolds, Mary Wortley Montagu en Horace Walpole. Een bijeenkomst in het huis van Elizabeth Montagu is beschreven in James Boswells biografie Life of Johnson.

Elizabeth Montagu (née Robinson; 2 October 1718 – 25 August 1800) was a British social reformer, patron of the arts, salonnière, literary critic and writer, who helped to organize and lead the Blue Stockings Society.
https://en.wikipedia.org/wiki/Elizabeth_Montagu

Genootschap:  http://www.elizabethmontagunetwork.co.uk/

Zie op twitter @Montagu_Letters

Bron van portret: http://www.elizabethmontagunetwork.co.uk/the-portrait/